W ogrodach często zakłada się, że jeśli drzewo ma rosnąć szybko, musi być brzydkie, kruche i krótkowieczne. W praktyce wiele gatunków łączy bardzo szybki przyrost z całkiem dobrą dekoracyjnością, a nawet długowiecznością – trzeba tylko umieć je wybrać. Poniżej zebrano najważniejsze informacje o tym, jakie drzewa rosną najszybciej w warunkach ogrodowych, ile realnie przyrastają rocznie i w jakich sytuacjach warto po nie sięgnąć. Artykuł skupia się wyłącznie na gatunkach sensownych dla ogrodów ozdobnych, z uwzględnieniem ich plusów, minusów i wymaganych kompromisów. Dzięki temu można dobrać takie drzewa, które nie tylko błyskawicznie urosną, ale też nie zamienią działki w kłopotliwy gąszcz.
Jak rozumieć „drzewo szybko rosnące” w ogrodzie
Przy domowych nasadzeniach warto patrzeć na realne liczby. Za szybko rosnące uznaje się gatunki, które w młodym wieku (pierwsze 10–15 lat) potrafią przyrastać ok. 40–80 cm rocznie lub więcej. Ekstremalne wzrosty rzędu 1–2 m rocznie uzyskuje się tylko w idealnych warunkach i zwykle kosztem stabilności drewna.
W polskich ogrodach istotne jest też, czy drzewo rośnie szybko tylko na starcie, a potem zwalnia, czy utrzymuje ostre tempo przez dłuższy czas. Te pierwsze są zwykle bezpieczniejsze przy domu – pozwalają szybko uzyskać cień lub osłonę, ale nie osiągają monstrualnych rozmiarów po 30 latach.
Najszybciej rosnące drzewa liściaste do ogrodu
Liściaste gatunki dają najszerszy wybór, jeśli chodzi o szybki wzrost i efekt dekoracyjny. Część z nich sprawdzi się nawet w niewielkich ogrodach, o ile zostanie odpowiednio poprowadzona.
Brzozy – ekspresowy wzrost i lekka korona
Brzoza brodawkowata (Betula pendula) i odmiany ozdobne (np. o mocno białej korze) rosną bardzo szybko, szczególnie na lżejszych, piaszczystych glebach. W młodości potrafią przyrastać 50–70 cm rocznie, szybko tworząc ażurową koronę i charakterystyczny, jasny pień.
To jedno z najlepszych drzew „na szybko” do ogrodów naturalistycznych i większych działek. Dobrze znosi wiatr i mrozy, nie wymaga żyznej ziemi. Minusem jest dość płytki system korzeniowy i spore zapotrzebowanie na wodę – pod starymi brzozami bywa sucho.
W małych ogrodach sprawdzają się formy szczepione na pniu (np. zwisające), które rosną szybko w górę, ale ich korona pozostaje stosunkowo kompaktowa.
Wierzby i topole – najszybsze, ale dla większych przestrzeni
Wierzby (szczególnie gatunki rodzime: wierzba krucha, biała) oraz topole należą do absolutnych rekordzistów wzrostu – w dobrych warunkach młode drzewa mogą dorzucać po 1 m rocznie. Takiej dynamice towarzyszy jednak szereg problemów: łamliwość gałęzi, ekspansywne korzenie, duża ilość zrzucanych gałęzi i puchu (w przypadku wielu topól).
W nowoczesnych ogrodach częściej stosuje się:
- formy szczepione wierzb (np. wierzba płacząca szczepiona na pniu),
- topole kolumnowe na krańcu działki, z dala od budynków i instalacji.
To drzewa, które warto wykorzystywać jako szybki ekran w dużych przestrzeniach, ale raczej nie tuż przy tarasie czy nad podjazdem.
Klon srebrzysty i jesionolistny – szybcy „producenci cienia”
Klon srebrzysty (Acer saccharinum) oraz klon jesionolistny (Acer negundo) słyną z tempa wzrostu. W pierwszych latach można liczyć na przyrosty rzędu 60–80 cm, a przy bardzo dobrych warunkach nawet więcej. Tworzą rozłożyste korony, dające szybko cień.
Nie są jednak typowymi „drzewami reprezentacyjnymi”. Drewno mają stosunkowo miękkie, gałęzie bywają łamliwe na wiatrach, a system korzeniowy rozchodzi się szeroko. W małych ogrodach lepiej postawić na nowoczesne, często szczepione odmiany o mniejszym rozmiarze.
Szybko rosnące klony świetnie sprawdzają się jako „drzewa na przeczekanie” – sadzone po to, by w kilka-kilkanaście lat zapewniały cień, podczas gdy wolniej rosnące gatunki (np. dąb, buk) dopiero budują koronę.
Drzewa szybko rosnące, ale dekoracyjne – kompromis dla ogrodów ozdobnych
Niekoniecznie trzeba wybierać między tempem wzrostu a walorami ozdobnymi. Istnieje kilka gatunków, które rosną szybko, a przy tym dobrze wpisują się w kompozycje ogrodów przydomowych.
Katalpa, tulipanowiec i inne „efektowne sprintery”
Katalpa (Catalpa bignonioides) – szczególnie odmiany o dużych, sercowatych liściach – potrafi przyrastać 40–60 cm rocznie. W młodości rośnie bardzo dynamicznie, z czasem zwalnia, ale i tak szybko daje półprzezroczysty cień i ciekawy akcent w ogrodzie. Dodatkowym atutem są efektowne kwiatostany.
Tulipanowiec amerykański (Liriodendron tulipifera) to gatunek o niezwykłych liściach i tulipanowych kwiatach. W sprzyjających warunkach (żyzna, wilgotna ziemia) młode okazy potrafią przyrastać 50–70 cm rocznie. Wymaga jednak miejsca – to drzewo docelowo dość wysokie.
Do tej samej kategorii można zaliczyć niektóre odmiany robinii akacjowej (Robinia pseudoacacia), np. o kulistych koronach szczepionych na pniu. Gatunek podstawowy rośnie błyskawicznie, ale jest inwazyjny, ekspansywny korzeniowo i bardzo trudny do opanowania – w typowym ogrodzie lepiej ograniczać się do odmian ozdobnych, prowadzonych jako pojedyncze egzemplarze.
Sumak octowiec – małe drzewo, szybki efekt
Sumak octowiec (Rhus typhina) to właściwie pogranicze drzewa i dużego krzewu, ale wizualnie spełnia funkcję małego drzewa. Rośnie szybko, dobrze znosi gorsze gleby, a jesienią przebarwia się na intensywne czerwienie i pomarańcze. Wadą jest silne rozrastanie się przez odrosty korzeniowe – w małym ogrodzie konieczne może być stosowanie bariery korzeniowej.
Szybko rosnące iglaki – gdy liczy się zieleń przez cały rok
Iglaki rosną zwykle wolniej niż większość „sprinterów” liściastych, ale w kategorii zimozielonych drzew ogrodowych mają swoje szybkie typy. Są niezastąpione tam, gdzie potrzebny jest całoroczny ekran lub osłona od wiatru.
Żywotniki, cyprysiki i sosny – które naprawdę przyspieszają
Żywotnik zachodni (Thuja occidentalis), szczególnie popularne odmiany żywopłotowe jak ‘Smaragd’ czy ‘Brabant’, w dobrych warunkach potrafi przyrastać 30–50 cm rocznie. Nie jest to rekord na tle liściastych, ale przy zimozielonej ścianie zieleni i tak efekt pojawia się szybko.
Cyprysik Lawsona (Chamaecyparis lawsoniana) w odmianach kolumnowych również należy do szybko rosnących iglaków. Wymaga trochę lepszej ziemi i nieco łagodniejszych warunków niż żywotnik, ale tempo wzrostu bywa podobne lub nieco wyższe.
W szerszych nasadzeniach dobrze radzi sobie także sosna czarna (Pinus nigra) – szczególnie na glebach lżejszych. W młodości dość szybko buduje koronę, a z czasem daje mocny, odporny na wiatr szkielet zieleni.
- Żywotniki – szybki, gęsty żywopłot, dobra znoszenie cięcia.
- Cyprysiki – bardziej dekoracyjne ulistnienie, ale wrażliwsze na suszę.
- Sosny – mniej zwarte, za to odporne i naturalistyczne w wyglądzie.
Iglaki warto dobierać do stylu ogrodu: w formalnych kompozycjach lepiej sprawdzą się żywotniki i cyprysiki, w bardziej naturalnych – sosny.
Egzoty i „rośliny cud” – szybki efekt, większe ryzyko
Na rynku regularnie pojawiają się gatunki reklamowane jako „super szybko rosnące drzewa energetyczne” czy „drzewo 5 metrów w 3 lata”. W polskich warunkach część z nich wymaga dużej ostrożności.
Paulownia (cesarskie drzewko szczęścia) i spółka
Paulownia (Paulownia tomentosa i inne gatunki) rzeczywiście potrafi imponować przyrostami – w ciepłych rejonach świata osiąga ponad 1 m przyrostu rocznie. W Polsce młode egzemplarze często przemarzały, choć nowe odmiany mrozoodporne radzą sobie coraz lepiej. Wciąż jednak wymaga to:
- osłoniętego, ciepłego stanowiska,
- dobrego drenażu i ochrony korzeni w pierwszych zimach,
- pogodzenia się z ryzykiem uszkodzeń mrozowych.
To dobry wybór na dużą, słoneczną działkę, gdzie ewentualne straty nie będą dramatem. W małym, reprezentacyjnym ogrodzie lepiej postawić na sprawdzone gatunki liściaste.
Ekstremalnie szybko rosnące egzoty zwykle są wrażliwe na mróz lub mają nieprzewidywalne zachowanie w naszym klimacie. Zanim zostaną posadzone, warto upewnić się, jak radzą sobie w konkretnym regionie kraju.
Jak bezpiecznie korzystać z szybko rosnących drzew
Samo tempo wzrostu nie wystarczy, by gatunek był dobrym wyborem do ogrodu. Równie istotne są: zasięg korzeni, docelowa wysokość, wymagania wodne oraz łatwość utrzymania.
Planowanie przestrzeni, korzeni i pielęgnacji
Przy drzewach rosnących szybko warto stosować kilka prostych zasad:
- Odstęp od budynków – im szybciej rośnie drzewo, tym dalej od domu i instalacji powinno być sadzone (typowo min. 4–6 m dla dużych gatunków).
- Świadomość systemu korzeniowego – topole, wierzby, robinie mogą wchodzić w kolizję z drenażem, nawierzchniami i sąsiadującymi ogrodami.
- Gotowość do cięcia – wiele szybko rosnących drzew wymaga regularnego prześwietlania i korekt, by zachować ładny pokrój i bezpieczeństwo.
- Dobór do gleby – szybszy wzrost nie wynagrodzi złego stanowiska; brzozy na ciężkich, podmokłych glebach czy paulownia na zimnych, otwartych polach zwykle zawodzą.
Warto też pamiętać, że część gatunków (robinia, sumak) ma opinię ekspansywnych. W niewielkich ogrodach lepiej sięgać po ich spokojniejsze odmiany ozdobne lub stosować bariery korzeniowe.
Które szybko rosnące drzewa warto rozważyć w typowym ogrodzie
Dla osób, które chcą realnie przyspieszyć efekt w ogrodzie, a jednocześnie nie lubią nieprzewidywalnych eksperymentów, szczególnie godne uwagi są:
- brzozy – do lekkich, jasnych kompozycji,
- katalpy – jako solitery z dużymi liśćmi i ciekawą sylwetką,
- tulipanowiec – gdy jest miejsce i dobra gleba,
- szybko rosnące klony – tam, gdzie potrzebny jest szybki cień,
- żywotniki i cyprysiki – jako zimozielony ekran.
Ekstremalni sprinterzy, tacy jak topole, wierzby czy egzotyczne paulownie, lepiej sprawdzają się na dużych działkach i w nasadzeniach bardziej użytkowych niż reprezentacyjnych. W ogrodach ozdobnych zwykle korzystniej wypadają gatunki łączące szybki start z przyzwoitą trwałością i łatwością utrzymania, nawet kosztem kilku centymetrów przyrostu mniej w skali roku.